VIILAYAR
1 / 3

جشن نوروز بل گیلان؛ زمان برگزاری و آیین آتش

زمان مطالعه: 8 دقیقه
24 آبان 1405 - 17:28

نوروز برای بسیاری از ایرانیان یادآور آغاز بهار است، اما در بخشی از سنت های کوهستانی گیلان و سرزمین های پیرامون آن، جشن دیگری با نام «نوروز بل» شناخته می شود که به آغاز سال در گاه شماری دیلمی یا گیلکی پیوند دارد. این آیین معمولاً در میانه مرداد و با افروختن آتش و برنامه های فرهنگی معرفی می شود. کسی که بدون شناخت موضوع به مراسم می رود، ممکن است آن را صرفاً یک جشن محلی در طبیعت بداند؛ درحالی که پشت نام، زمان برگزاری و نماد آتش، سابقه ای از تقویم بومی و زندگی کشاورزی و دامداری نهفته است. در این مقاله ابتدا معنای آیین و تفاوت آن با نوروز بهاری را می خوانید و بعد راهنمای حضور محترمانه در یک برنامه فرهنگی را خواهید دید.

نوروز بل چه معنایی دارد؟

در روایت های محلی، «بَل» با مفهوم شعله یا آتش مرتبط دانسته می شود و نوروز بل را می توان به زبان ساده آتش نوروزی نامید. آیین با افروختن آتش در آغاز سال محلی همراه است و در برخی شکل های معاصر، موسیقی، اجرای نمایشی و روایت سنت ها هم به آن اضافه می شود. نباید تمام شیوه های برگزاری در روستاهای مختلف را کاملاً یکسان فرض کرد. در بعضی آبادی ها اهمیت اصلی با آتش و گردهمایی است و در بعضی جشن های عمومی، برنامه فرهنگی سازمان یافته و حضور مهمانان پرشمار دیده می شود. بنابراین برای معرفی دقیق مراسم هر شهر، باید شکل برگزاری همان سال را از برگزارکننده گرفت.

تقویم دیلمی یا گیلکی چیست؟

در نواحی کوهستانی گیلان و بخش هایی از البرز غربی، شیوه هایی از گاه شماری محلی رواج داشته اند که ماه هایشان با نام ها و نظم متفاوت نسبت به تقویم رسمی شناخته می شده است. نوروز بل با آغاز «نوروزما» در این دستگاه گاه شماری ارتباط دارد. این تقویم را نباید با شروع سال هجری خورشیدی در یکم فروردین یکی دانست. همچنین هنگام توضیح نسبت آن با تقویم های کهن ایرانی، باید از منابع معتبر استفاده کرد و روایت محلی را با فرض قطعی تاریخی یکسان ندانست. برای گردشگر، نکته اصلی آن است که مفهوم سال نو در جوامع مختلف می تواند به فعالیت های اقتصادی و طبیعیِ متفاوتی پیوند خورده باشد.

نوروز بل چه زمانی برگزار می شود؟

در گزارش های فرهنگی، میانه مرداد برای برگزاری نوروز بل ذکر می شود و بسته به محاسبه محلی و برنامه مراسم، بازه ای حدود سیزدهم تا هفدهم مرداد دیده می شود. در برخی منابع، هفدهم مرداد به عنوان آغاز سال دیلمی آمده است. اما تاریخ جشن عمومی ممکن است برای هماهنگی با شرایط محل، روز دیگری انتخاب شود. برای مثال در سال های مختلف، گزارش هایی از برنامه های برگزارشده در هالیدشت و نوروز محله منتشر شده است. این سابقه به معنی برگزاری قطعی در همان مکان و ساعت در سال آینده نیست. پیش از سفر، اطلاعیه رسمی یا خبر معتبر مربوط به همان سال را بررسی کنید.

نمای نزدیک آتش در برنامه عمومی نوروز بل گیلان

چرا آتش در این جشن اهمیت دارد؟

در توصیف های مردم شناختی، آتش نوروز بل نشانه گردهمایی و اعلام سال تازه تلقی می شود. گاهی روایت هایی درباره پاکی، امید به برکت و گذار از سال پیش نیز نقل می شود. چنین تعبیرهایی بخشی از میراث معنوی اند، اما لازم نیست آن ها را به یک علت تاریخی و یگانه فروبکاهیم. در زندگی کوهستانی، زمان برداشت محصولات و جابه جایی های فصلی دامداران اهمیت داشته و برخی توضیح ها نوروز بل را به همین چرخه مرتبط می کنند. برای فهم مراسم، کنار هم دیدن زمان، طبیعت، آتش و جمع شدن مردم مفیدتر از تکرار داستان هایی است که مأخذ مشخص ندارند.

نوروز بل در کدام مناطق شناخته می شود؟

نام این آیین با کوهستان های گیلان، دیلمان و فرهنگ گالشی و دیلمی پیوند دارد. در گزارش های معاصر، برگزاری برنامه در هالیدشت یا هلودشتِ محدوده کوهستانی شرق گیلان و در بعضی سال ها در نوروز محله دیلمان ذکر شده است. با این حال منطقه برگزاری ثابت و انحصاری نیست. اگر برای دیدن مراسم سفر می کنید، بهتر است از ابتدا مشخص کنید قصد شرکت در برنامه رسمی عمومی دارید یا صرفاً می خواهید درباره فرهنگ منطقه تحقیق کنید. حضور در اجتماع خصوصی اهالی بدون دعوت مناسب نیست. خودِ دیلمان و روستاهای کوهستانی نیز مقصدهایی با شرایط دسترسی و آب و هوای مستقل هستند که باید جداگانه برنامه ریزی شوند.

فرق نوروز بل با جشن های بازسازی شده چیست؟

در یک آیین زنده، بخشی از رفتارها و خاطره های محلی توسط جامعه منتقل می شود. برنامه های امروزی ممکن است برای آشنایی عموم، شکل صحنه ای و نمایشی داشته باشند و در آن موسیقی و سخنرانی هم اجرا شود. این تحول الزاماً ارزش مراسم را کم نمی کند، اما باید روشن بماند کدام بخش بازتاب سنت خانوادگی یا روستایی است و کدام بخش به برنامه گردشگری معاصر تعلق دارد. اگر خبرنگار، پژوهشگر یا تولیدکننده محتوا هستید، بهتر است از برگزارکنندگان درباره منبع روایت ها و نام درست آیین ها بپرسید. نتیجه چنین دقتی، مقاله ای دقیق تر از توصیف کلی «جشنی با قدمت چند هزار سال» بدون مدرک خواهد بود.

چگونه برای شرکت در نوروز بل برنامه ریزی کنیم؟

اولین قدم پیدا کردن اطلاعیه همان سال است: نام دقیق محل، ساعت شروع، شرایط رفت و آمد، محدودیت پارک و برنامه احتمالی. سپس مسیر را بر اساس وضعیت راه کوهستانی و هوا بررسی کنید. بسیاری از مراسم در غروب یا شب جذابیت بیشتری دارند، اما بازگشت در تاریکی از جاده ناشناخته می تواند خطرناک باشد. اگر همراه خانواده هستید، اقامت شبانه را از پیش مشخص کنید یا راننده ای در گروه داشته باشید که با مسیر آشناست. در محل مراسم به توصیه مسئولان ایمنی توجه کنید و از ورود به فضای اجرای آتش یا محوطه ممنوع خودداری کنید. پوشاک مناسب هوای عصر کوهستان را حتی در مرداد همراه ببرید.

در مراسم چه ببینیم و چه یاد بگیریم؟

به جای تمرکز صرف بر گرفتن عکس از شعله ها، به واژه های محلی، موسیقی، روایت مجری و واکنش مردم توجه کنید. اگر در برنامه معرفی تقویم دیلمی یا شیوه زندگی گالش ها وجود دارد، شنیدن آن می تواند زمینه آشنایی با فرهنگ بومی را فراهم کند. درباره معنای یک حرکت یا شعر از فرد مطلع سؤال کنید، ولی در شلوغی برنامه توقع پاسخ طولانی نداشته باشید. ثبت نام درست اجراکنندگان و محل مراسم، برای گزارش سفر ارزشمند است. اگر قصد انتشار عکس افراد یا کودکان را دارید، موضوع رضایت و حریم خصوصی را جدی بگیرید. مراسم فرهنگی فرصت تماشا و یادگیری است، نه پس زمینه ای بدون صاحب برای محتوای تبلیغاتی.

مشعل افروخته در بازآفرینی آیین آتش نوروز بل

عکاسی از آتش و نکات ایمنی

آتش در شب نور زیبایی دارد، اما نزدیک شدن بیش از حد برای یک تصویر می تواند خطر سوختگی ایجاد کند. از حصارها یا فاصله تعیین شده عبور نکنید و کودکان را دور از فضای آتش نگه دارید. لباس های با الیاف حساس به شعله و وسایل آویزان ممکن است خطر ایجاد کنند. برای عکس شب، دوربین را ثابت نگه دارید و به جای فلاش مستقیم روی چهره شرکت کنندگان، از نور محیط بهره ببرید. در فضای کوهستانی، مراقب چمن خشک و زمین ناهموار باشید. بعد از مراسم، رها شدن ذغال یا آتش نیم خاموش خطر آتش سوزی ایجاد می کند و مدیریت آن باید با برگزارکننده و مسئولان ایمنی باشد، نه اقدامات خودسرانه بازدیدکنندگان.

احترام به فرهنگ بومی؛ چند رفتار ساده و مهم

در مراسم محلی، شیوه پوشش، موسیقی و اصطلاحات برای اهالی معنای هویتی دارند. از تقلید تمسخرآمیز لهجه، دخالت در اجرای آیین یا درخواست اجرای دوباره صرفاً برای فیلم برداری خودداری کنید. اگر فروش صنایع دستی و خوراک محلی وجود داشت، پیش از خرید درباره قیمت و مواد بپرسید و با فروشنده محترمانه رفتار کنید. زباله خود را جمع آوری کنید و مسیرهای دامداری یا کشاورزی را مسدود نکنید. اگر اجرای مراسم با محدودیت شمار تماشاگران روبه رو بود، آن را بپذیرید. ارزش سفر فرهنگی فقط در حضور فیزیکی نیست؛ حفظ امکان برگزاری سالم مراسم برای سال های بعد هم بخشی از مسئولیت ماست.

آیا می توان در کنار نوروز بل از جاذبه های دیگر دیدن کرد؟

می توان سفر را با روستاگردی یا دیدن طبیعت پیرامون محل برگزاری ترکیب کرد، اما برنامه باید با زمان واقعی مراسم هماهنگ باشد. بهتر است صبح مسیر کوهستانی را در روشنایی طی کنید، از یک مقصد نزدیک دیدن کنید و عصر بدون خستگی به محل جشن برسید. اگر منطقه به دلیل بارندگی یا ازدحام محدودیت داشت، بازدید اضافی را حذف کنید. روز بعد نیز می توان در یکی از شهرهای مسیر توقف کرد. پیوند سفر فرهنگی با طبیعت گردی جذاب است، اما نباید به قیمت رانندگی شبانه طولانی، شتاب برای رسیدن به چند جاذبه یا ورود به مسیر ناشناخته تمام شود.

دف و پوشاک نوازندگان در جشن نوروز بل گیلان

برنامه سفر و اقامت

پیش از سفر برای جشن نوروز بل، زمان و محل اجرای عمومی را در اطلاعیه همان سال بررسی کنید. برای مقایسه شهرهای استان، فهرست اجاره ویلا در گیلان را ببینید. ظرفیت و امکانات اقامتگاه های ویلایار را با تعداد همراهان هماهنگ کنید. اگر استخر جزو امکانات مورد نیازتان است، ویلاهای استخردار را بررسی کنید. برای سفر به غرب استان، فهرست اقامتگاه های تالش هم در دسترس است.

پرسش های متداول نوروز بل

آیا نوروز بل همان نوروز اول فروردین است؟

خیر. نوروز بل به آغاز سال در برخی سنت های گاه شماری محلی دیلمی و گیلکی مربوط است و معمولاً با میانه مرداد پیوند دارد.

نوروز بل هر سال در یک روستا برگزار می شود؟

خیر. گزارش ها محل های متفاوتی را نشان می دهند. زمان و مکان قطعی باید از اطلاعیه همان سال گرفته شود.

می توان بدون دعوت در مراسم حضور داشت؟

در برنامه عمومی با رعایت مقررات امکان حضور هست؛ اما مراسم خصوصی یا محدود اهالی نیازمند اجازه و هماهنگی است.

منابع برای مطالعه بیشتر: ایران وایر | ایران وایر | ایندیپندنت فارسی | پارسی اندج

اشتراک گذاری :

دیدگاه‌ها و نظرات خود را بنویسید

کد امنیتی
نظری یافت نشد...
همین الان نظر خودت رو ثبت کن!

موقعیت مکانی