کشتی گیله مردی؛ آیینها و آداب تماشا
کشتی گیله مردی؛ آیینها و آداب تماشا
کشتی گیله مردی؛ پیشینه و شیوه مسابقه
از میدان روستا تا میراث ناملموس
کشتی گیلهمردی از شناختهشدهترین شیوههای زورآزمایی بومی در گیلان و بخشهایی از شمال ایران است. این ورزش در جمعهای محلی و مناسبتهایی مانند جشن و پایان فصل کار کشاورزی جایگاه داشته و فقط مسابقه بدنی نیست؛ موسیقی، تشویق تماشاگران و احترام به حریف بخشی از فضای میدان است. در گزارشهای میراث فرهنگی، ثبت کشتی گیلهمردی در فهرست میراث ناملموس کشور در سال ۱۳۹۰ با شماره ۴۱۴ آمده است. ثبت ملی به معنی ثبت جهانی در یونسکو نیست و این دو عنوان نباید با هم اشتباه شوند.
پهلوان و نوچه در زبان میدان
در توصیفهای محلی، کشتیگیر باتجربه را پهلوان و فرد تازهکار را گاه نوچه مینامند. نامگذاری و رسم دعوت مسابقه در همه روستاها کاملاً یکسان نیست. در بعضی روایتها، میدان در مناسبتهای عروسی نیز شکل میگرفت و ساز و نقاره حضور پهلوانان را اعلام میکرد. این زمینه اجتماعی توضیح میدهد چرا کشتی گیلهمردی در حافظه جمعی بیش از یک مسابقه چنددقیقهای اهمیت دارد.
چه تفاوتی با کشتی آزاد و فرنگی دارد؟
کشتی گیلهمردی مجموعه قواعد و فنون مخصوص به خود را دارد و نباید قوانین دقیق مسابقات مدرن را به آن تعمیم داد. منابع گزارش میکنند در شکل سنتی گاه دستهبندی وزن و محدودیت زمانی مرسومِ ورزش حرفهای وجود نداشته است. درباره استفاده از دست و پا و معیار پیروزی نیز قواعد محلی و دورههای متفاوت مطرح شده است؛ برای فهم دقیق یک مسابقه، داور یا برگزارکننده همان میدان مرجع اصلی است. تماشاگر نباید از دور هر حرکت را بدون شناخت قواعد «خطا» یا «امتیاز» اعلام کند.
موسیقی و تشویق در میدان چه نقشی دارند؟
نواهای محلی و حضور جمعی از ویژگیهای بسیاری از اجراهاست. آهنگ و ریتم ممکن است هنگام ورود کشتیگیر، معرفی پهلوان و پایان رقابت تغییر کند. از این رو شنیدن صدای ساز و گفتوگوی تماشاگران برای شناخت سنت مهم است؛ بااینحال صدای ضبطشده و اجرای نمایشیِ جشنواره لزوماً جای مراسم روستایی را نمیگیرد. نام نوازندگان و تاریخ اجرا را هنگام ثبت گزارش یادداشت کنید.

چگونه کشتی گیله مردی را تماشا کنیم؟
چطور یک مسابقه واقعی پیدا کنیم؟
این ورزش در همه روزهای سال و در یک آدرس ثابت اجرا نمیشود. پیش از سفر، از هیئت ورزشهای روستایی و بازیهای بومی، خانه فرهنگ یا برگزارکننده محلی درباره زمان و دسترسی عمومی مسابقه بپرسید. اگر برنامهای را در شبکه اجتماعی دیدید، تاریخ انتشار را بررسی کنید؛ فیلم قدیمی ممکن است برای دوره جدید بازنشر شده باشد. برای سفر فقط با هدف تماشای کشتی، پیش از خرید بلیت یا رزرو قطعی از برگزاری اطمینان بگیرید.
کجا بایستیم و چگونه تماشا کنیم؟
میدان را از مسیر حرکت کشتیگیران و داوران جدا نگه دارید. جایگاه امنی انتخاب کنید که دید خوبی دارد و مانع تماشاگران محلی نمیشود. کودک را در لبه میدان رها نکنید و برای عکس نزدیک از روی حفاظ عبور نکنید. اگر برنامه در زمین چمن یا خاکی انجام شود، کفش راحت و قابل شستوشو مناسبتر است. در شب، نور و تراکم جمعیت ممکن است کنترل حرکت را دشوار کند؛ وسایل شخصی سبک همراه داشته باشید.
تصویربرداری درست از کشتی گیلهمردی
کشتی گیلهمردی معمولاً در میدان محلی و با پوشاک و آداب مخصوص اجرا میشود؛ آن را با کشتی آزاد سالنی یکی ندانید. اگر تماشاگر چنین رویدادی هستید، از فاصله امن مسابقه را دنبال کنید و برای فیلمبرداری یا عکس نزدیک از برگزارکننده اجازه بگیرید. حرکات آغاز مسابقه و احترام پس از آن نیز بخشی از تجربه فرهنگی است؛ ثبت تصویر چهره تماشاگران، بهویژه کودکان، نیازمند توجه به رضایت و حریم خصوصی است.
همراهکردن تجربه با سفر گیلان
اگر برنامه در شهر یا روستایی برگزار میشود، بازدید از بازار محلی و شناخت خوراک همان منطقه را به قبل یا بعد از مسابقه موکول کنید. در دوره گرما آب کافی و کلاه همراه ببرید؛ در هوای بارانی احتمال لغو یا جابهجایی میدان وجود دارد. برنامه رفتوبرگشت را به برگزارکننده و مسیر جادهای وابسته کنید. اگر مسابقه لغو شد، از حضور در فضای تمرین خصوصی بدون اجازه مربی یا ورزشکار خودداری کنید.

ادامه سفر و انتخاب اقامت
اگر برای دیدن یک میدان کشتی سنتی سفر میکنید، اول زمان رسمی مسابقه را بگیرید و سپس در صفحه گیلان ویلایار شهرهای نزدیک را بررسی کنید. اقامتگاههای شمال را بر اساس تعداد همراهان مقایسه کنید؛ برای مسیرهای روستایی ویلاهای نزدیک جنگل و برای برنامه غرب استان اقامت تالش در دسترس است. قوانین رزرو هر گزینه را در سایت ویلایار بخوانید.

پرسشهای متداول
کشتی گیلهمردی با کشتی آزاد یکی است؟
خیر، پیشینه، قواعد سنتی و فضای برگزاری آن متفاوت است.
آیا ثبت جهانی شده است؟
دیدگاهها و نظرات خود را بنویسید
نظری یافت نشد...
همین الان نظر خودت رو ثبت کن!
ویلاهای مرتبط
اقامتگاههای پیشنهادی مرتبط با این مطلب