نوروز خوانی گیلان؛ آوازهای پیشواز بهار
نوروز خوانی گیلان؛ آوازهای پیشواز بهار
نوروز خوانی؛ پیشینه و آوازهای آغاز بهار
آوازهایی که خبر آمدن بهار را می آوردند
نوروز خوانی از آیین های پیشواز سال نو در گیلان است. در روایت های مردم نگاری، نوروز خوانان در روزها یا هفته های پایانی اسفند در کوچه و محله حرکت می کردند و با آوازهای بهاری آمدن نوروز را خبر می دادند. این سنت را باید از مراسم شب تحویل سال و از «نوروز بل» در تقویم دیلمی جدا کرد: هر دو نام نوروز دارند، اما در زمان، معنا و شیوه اجرا یکسان نیستند. در بعضی شهرها این رسم امروز بیشتر در برنامه های فرهنگی و بازآفرینی شده شنیده می شود.
گروه نوروز خوانان چگونه آواز می خواند؟
بر اساس گزارش انسان شناسی و فرهنگ، گروه های نوروز خوان معمولاً خواننده اصلی داشتند و دیگر همراهان پاسخ یا ترجیع بند را تکرار می کردند. مضمون شعرها ممکن بود از طبیعت و بهار تا ستایش و دعای نیک برای خانواده ها تغییر کند. خوانش های گیلکی، فارسی و شیوه های محلی در منطقه های مختلف یکسان نیست و نمی توان یک شعر را به عنوان متن قطعی همه نوروز خوانی های استان معرفی کرد. نسخه دقیق شعر بهتر است با نام گویش، محل و اجراکننده ثبت شود.
نوروز خوانی چه پیوندی با خانواده و محله دارد؟
آمدن خوانندگان دوره گرد به در خانه ها نوعی اعلام جمعی آغاز فصل تازه بود. در روایت هایی، خانواده ها به پاس آواز و آرزوی خیر، هدیه ای خوراکی یا مبلغی کوچک می دادند. این بخش رابطه متقابل میان اجراگر و اهل محل را نشان می دهد؛ نه صرفاً یک نمایش خیابانی برای عکس گردشگری. با تغییر معماری خانه ها، شهرنشینی و شیوه معاشرت محلی، شکل و گستره نوروز خوانی نیز تغییر کرده است.

نوازندگان جشن نوروزگاه در رشت
نوروز خوانی در کنار دیگر آیین های گیلان
در نوشته های مردم شناسی، نوروز خوانی کنار نمایش عروس گوله و برخی رسوم پیش از بهار معرفی می شود. با این حال نباید بازیگران و شخصیت های عروس گوله را به گروه نوروز خوان نسبت داد. یکی نمایش آیینی شخصیت محور است و دیگری بیشتر بر آواز و خبررسانیِ آمدن بهار تکیه دارد. این تفاوت هنگام تماشای اجرا یا شناسایی عکس های آیینی اهمیت دارد و مانع اشتباه گرفتن دو سنت مستقل می شود.
شنیدن نوروز خوانی و احترام به آیین محلی
چگونه اجرای معتبر پیدا کنیم؟
اگر اواخر زمستان به گیلان سفر می کنید، از خانه های فرهنگ یا گروه های موسیقی محلی درباره اجرای عمومی نوروز خوانی بپرسید. این سنت در همه کوچه ها و در زمان ثابت دیده نمی شود. اجراهای جشنواره ای ممکن است بخشی از آیین را برای صحنه کوتاه کرده باشند. هنگام دیدن برنامه از مسئولان بپرسید اجرای شما بازسازی آیین است یا ادامه یک سنت خانوادگی؛ پاسخ به خواننده کمک می کند روایت دقیق تری از تجربه بنویسد.
گوش دادن به واژه ها مهم تر از فیلم برداری مداوم است
در اجرای نوروز خوانی به شیوه پاسخ خوانی گروهی، تغییر ملودی و تکرار جمله ها گوش کنید. اگر معنی واژه گیلکی را نمی دانید، از اجراگر بپرسید نه اینکه از روی شنیده ها ترجمه قطعی منتشر کنید. ضبط صدای هنرمندان برای انتشار عمومی ممکن است به اجازه آنان نیاز داشته باشد. در فضای محله یا خانه نیز برای ورود، عکاسی و انتشار تصویر از صاحب خانه رضایت بگیرید.
پیشنهاد یک گردش نوروزی مسئولانه
بازدید از بازار محلی و کارگاه صنایع دستی می تواند مکمل خوبی برای تجربه نوروز خوانی باشد؛ اما فقط وقتی زمان واقعی اجرا مشخص شده است. در اسفند هوای گیلان ممکن است بارانی و سرد باشد، بنابراین کفش مناسب پیاده روی و پوشش ضدباران همراه داشته باشید. اگر با کودک سفر می کنید، از قبل درباره معنی جشن و نقش آواز در زندگی قدیم توضیح دهید تا مشاهده او فقط به گرفتن عکس محدود نشود.

همراهان برنامه نوروزگاه گیلان
چگونه روایت نوروز خوانی را دقیق و مستند نقل کنیم؟
عکس گروهی از خوانندگان با لباس محلی در یک رویداد مشخص، اگر با نام اجرا و محل درست منتشر شود، می تواند مناسب باشد؛ اما تصویر عمومی سفره هفت سین یا یک مجلس عروسی، سند خود آیین نوروز خوانی نیست. برای متن نیز نقل شعر را تنها با نام اجراکننده و وضعیت حق نشر بیان کنید. شرح صادقانه یک اجرای مستند از ادعای «قدمت چند هزارساله» بدون سند ارزشمندتر است.
برنامه سفر و اقامت
برای شنیدن نوروز خوانی، زمان و محل رویدادهای عمومی در روزهای پایانی اسفند را از برگزارکننده بررسی کنید. برای مقایسه شهرهای استان، فهرست اجاره ویلا در گیلان را ببینید. ظرفیت و امکانات اقامتگاه های ویلایار را با تعداد همراهان هماهنگ کنید. اگر استخر جزو امکانات مورد نیازتان است، ویلاهای استخردار را بررسی کنید. برای سفر به غرب استان، فهرست اقامتگاه های تالش هم در دسترس است.
چطور اجرای گروهی را دنبال کنیم؟
در اجرای گروهی ابتدا به صدای تک خوان و سپس به زمان ورود همراهان دقت کنید. گاهی جمله ای در پایان هر بند تکرار می شود و تغییر آهنگ میان بندها نشانه شروع بخش تازه است. اگر واژه ای را نمی فهمید، پس از اجرا معنی آن را از اجرا کننده یا یک گویشور محلی بپرسید. هنگام یادداشت کردن شعر، تاریخ، محل و گویش همان اجرا را هم ثبت کنید تا روایت محلی با نسخه های نواحی دیگر در هم نیامیزد.

سازهای اجرای خیابانی پیشواز بهار
پرسش های متداول
نوروز خوانی چه زمانی انجام می شده است؟
در روایت های سنتی، روزها یا هفته های پایانی اسفند؛ زمان اجرای عمومی کنونی ثابت نیست.
آیا نوروز خوانی و نوروز بل یکی هستند؟
خیر؛ نوروز بل با تقویم دیلمی و میانه تابستان ارتباط دارد.
آیا یک متن شعر ثابت دارد؟
خیر؛ مضمون، گویش و ترجیع بندها در مناطق و اجراهای مختلف تغییر می کنند.
دیدگاهها و نظرات خود را بنویسید
نظری یافت نشد...
همین الان نظر خودت رو ثبت کن!
ویلاهای مرتبط
اقامتگاههای پیشنهادی مرتبط با این مطلب