VIILAYAR
1 / 3

اسپی مزگت رضوانشهر، تاریخچه سفیدمسجد، موقعیت و راهنمای بازدید

زمان مطالعه: 9 دقیقه
24 آبان 1405 - 22:17

اسپی مزگت؛ روایت سفیدمسجدی تاریخی در غرب گیلان

در سفر به گیلان معمولاً نام قلعه ها، بازارها و خانه های قدیمی بیشتر به گوش می رسد، اما بعضی آثار تاریخی خارج از مسیر های شناخته شده گردشگری قرار دارند و برای دیدنشان باید دقیق تر برنامه ریزی کرد. اسپی مزگت، که نامش با «سفیدمسجد» نیز پیوند داده می شود، یکی از همین بناهاست. جذابیت آن تنها در دیوار های باقی مانده نیست؛ این محوطه موضوع پژوهش های باستان شناسی درباره تاریخ معماری اسلامی در جلگه غربی گیلان بوده است. برای معرفی درست اسپی مزگت باید میان یافته مستند، فرضیه پژوهشی و روایت محلی تفاوت گذاشت. پس ابتدا بنا، موقعیت و اهمیت علمی آن را می شناسیم و سپس به راهنمای بازدید می رسیم.

نمای دیوارهای تاریخی اسپی مزگت زیر سقف حفاظتی

نمای دیوارهای تاریخی اسپی مزگت زیر سقف حفاظتی

اسپی مزگت کجاست؟

اسپی مزگت در محدوده غرب گیلان و پیرامون دهستان دیناچال در شهرستان رضوانشهر معرفی می شود. نام این اثر در منابع پژوهشی به صورت های «اسپی مزگت» و «اسپی مزگت دیناچال» دیده می شود. برای مسیریابی باید از محدوده رضوانشهر و روستا های نزدیک دیناچال استفاده کرد، اما یک نشانی کلی برای رسیدن به ورودی محوطه کافی نیست. راه های محلی ممکن است فاقد تابلو های روشن باشند یا شرایط عبورشان با بارندگی تغییر کند. اگر قصد بازدید دارید، بهتر است نام روستای نزدیک، نقطه ورود و وضعیت مجاز بودن تردد را پیش از حرکت از میراث فرهنگی شهرستان یا فرد مطلع محلی بپرسید. محوطه باستانی را نباید با مجموعه گردشگری دارای پارکینگ و ساعت ثابت اشتباه گرفت.

معنای نام «اسپی مزگت» چیست؟

در کاربرد های محلی و پژوهشی، نام اثر معمولاً با معنی «سفید مسجد» توضیح داده می شود؛ «اسپی» در برخی زبان ها و گویش های منطقه با مفهوم سفید ارتباط دارد و «مزگت» با واژه مسجد پیوند داده می شود. بااین حال ریشه شناسی دقیق واژگان محلی موضوعی تخصصی است و نباید بدون اشاره به منابع زبان شناسی، تاریخ قطعی نام را از آن نتیجه گرفت. اهمیت این نام برای گردشگر آن است که بنا در حافظه مردم با کارکردی مذهبی شناخته شده و در متون پژوهشی نیز عمدتاً در چارچوب معماری تاریخی اسلامی بررسی شده است. نام گذاری به تن هایی نوع استفاده از ساختمان در تمام دوره ها را ثابت نمی کند.

قدمت بنا و کتیبه کوفی

یکی از ویژگی هایی که پژوهشگران برای اسپی مزگت برجسته کرده اند، وجود کتیبه ای با خط کوفی است. این کتیبه در کنار بقایای معماری، برای شناخت جایگاه بنا در دوره های تاریخی اسلامی اهمیت دارد. اما تعیین تاریخ دقیق ساخت تنها با دیدن شکل خط یا یک تصویر اینترنتی ممکن نیست و نیازمند خوانش تخصصی کتیبه، بررسی مصالح و نتایج کاوش است. بنابراین اگر در راهنما های مختلف تاریخ ساخت قطعی و متفاوتی دیدید، بدون رجوع به گزارش پژوهشی معتبر آن را به عنوان واقعیت نپذیرید. تاریخ گذاری دقیق بنا به بررسی تخصصی کتیبه و لایه های معماری وابسته است.

ثبت اثر و پژوهش های باستان شناسی

در چکیده مقاله علمی مربوط به محوطه، از ثبت اسپی مزگت در فهرست آثار ملی ایران در سال ۱۳۷۹ یاد شده است. همچنین به بررسی ها و پیگردی های پژوهشی در سال های ۱۳۷۹ و ۱۳۸۱ و فصل کاوش در محدوده پیرامونی در سال ۱۳۸۵ اشاره می شود. این تاریخ ها نشان می دهند که اهمیت اثر صرفاً بر پایه روایت گردشگران نیست؛ محوطه موضوع مطالعه علمی بوده است. نکته دیگر این است که «بنا» و «محوطه پیرامون» لزوماً یک چیز نیستند: کاوش در اطراف می تواند نشانه هایی از استقرار قدیمی را آشکار کند که از بنای باقی مانده فراتر است. برای فهم نتیجه نهایی باید گزارش های کاوش را دید، نه فقط خبر برگزاری آن ها را.

دهانه ها و دیوار شرقی اسپی مزگت زیر سقف حفاظتی، عکس ام کی مجید

دهانه ها و دیوار شرقی اسپی مزگت زیر سقف حفاظتی، عکس ام کی مجید

آیا اسپی مزگت در گذشته آتشکده بوده است؟

اسپی مزگت در پژوهش های باستان شناسی به عنوان محوطه ای تاریخی با کتیبه کوفی مطالعه شده است. در چکیده پژوهش منتشر شده درباره کاوش های محوطه، آثار مربوط به زمان ساخت بنا با دوره سلجوقی هم زمان دانسته شده و لایه ای متأخر از دوره صفوی نیز گزارش شده است. درباره اینکه ساختمان پیش از اسلام آتشکده بوده یا از ابتدا کاربری اسلامی داشته، روایت های گوناگونی منتشر شده است؛ داده های یادشده به تن هایی تبدیل قطعی یک آتشکده ساسانی به مسجد را ثابت نمی کنند. هنگام بازدید، کتیبه و مصالح باقی مانده را نشانه های قابل مشاهده بدانید و داستان کاربری پیش از اسلام را به عنوان یک فرضیه تاریخی معرفی کنید، نه واقعیتی قطعی.

چه چیزی از معماری اسپی مزگت می توان آموخت؟

حتی اگر بخش هایی از بنا آسیب دیده باشند، تناسب دیوارها، مصالح باقیمانده، محل کتیبه و شیوه استقرار ساختمان در محیط جلگه ای می توانند برای علاقه مند به تاریخ مهم باشند. اقلیم مرطوب گیلان در طول زمان روی دوام مصالح و فرسایش آثار اثر می گذارد؛ به همین دلیل مراقبت از بقایای معماری ضروری است. در بازدید باید به توضیح های رسمی درباره بخش های اصلی و ترمیم شده توجه کرد. از روی تصویر یک طاق یا ستون، بدون تحقیق نباید سبک و دوره معماری را با قطعیت نام برد. بهترین راه شناخت اثر، کنار هم گذاشتن آنچه در محل دیده می شود با نقشه و توضیح مقاله های علمی است.

مسیر بازدید و آماده سازی پیش از حرکت

برای چنین مقصدی، بهتر است ابتدا در روز روشن حرکت کنید و با فردی آشنا به منطقه هماهنگ باشید. محل توقف خودرو را در جای امن و مجاز انتخاب کنید و انتظار نداشته باشید کنار هر محوطه تاریخی مغازه یا سرویس بهداشتی فعال باشد. مسیر های روستایی پس از بارندگی ممکن است گل آلود شوند؛ کفش مناسب و لباس متناسب با هوا همراه داشته باشید. اگر بخش هایی از محوطه حصار یا تابلو ممنوعیت دارند، وارد آن نشوید. قبل از بازدید، از مجاز بودن دسترسی و شرایط احتمالی مرمت یا حفاظت مطمئن شوید. هدف این سفر دیدن میراث تاریخی است و نه عبور به هر قیمت از مسیری که دسترسی آن روشن نیست.

چگونه از بازدید بیشترین بهره را ببریم؟

پیشنهاد می کنیم پیش از حرکت سه موضوع را مطالعه کنید: جایگاه جغرافیایی دیناچال، معنای نام اثر و یافته های مربوط به کتیبه کوفی. هنگام حضور، به جای تلاش برای ثبت تعداد زیادی عکس مشابه، چند نمای کلی از محوطه و ارتباط بنا با محیط اطراف را در صورت مجاز بودن عکاسی ثبت کنید. اگر راهنمای محلی یا مسئول میراث در دسترس است، درباره محدوده کاوش و آثار مرمت سؤال کنید. گفت و گو درباره اینکه کدام روایت ها بر پایه پژوهش هستند و کدام یک در حافظه محلی نقل می شوند، می تواند جذاب ترین بخش بازدید باشد. هیچ شیء، آجر یا قطعه سنگی را به عنوان یادگاری برندارید.

جزئیات طاق و دیوار آجری اسپی مزگت، عکس ام کی مجید

جزئیات طاق و دیوار آجری اسپی مزگت، عکس ام کی مجید

عکاسی از آثار تاریخی بدون آسیب

در محوطه های تاریخی، استفاده از سه پایه، پهپاد یا نزدیک شدن به کتیبه ممکن است تابع مقررات باشد. پیش از هر کار از مسئولان مربوط سؤال کنید. لمس کتیبه، تکیه دادن به دیوار های فرسوده و عبور از روی بقایا می تواند آسیب دائمی ایجاد کند. برای ثبت جزییات، از فاصله ای امن با زوم مناسب استفاده کنید. اگر گروه شما کودک دارد، از قبل توضیح دهید سنگ های قدیمی اسباب بازی نیستند و نباید روی آن ها راه رفت. انتشار عکس با توضیح دقیق و نام درست محل، به شناساندن میراث کمک می کند؛ اما ثبت موقعیت بخش های حساس یا مسیر های غیرمجاز ممکن است برای حفاظت اثر مناسب نباشد.

بهترین زمان بازدید و امکانات

به دلیل اقلیم مرطوب منطقه، روز های بدون بارندگی و دارای روشنایی کافی برای گردش آرام مناسب ترند. تابستان می تواند گرم و شرجی باشد و زمستان با کوتاهی روز و خاک خیس همراه شود. برای هزینه ورودی و ساعت بازدید، بدون منبع رسمی به روز رقم یا جدول قطعی ارائه نمی کنیم. برخی محوطه های تاریخی فضای باز دارند، اما ممکن است برای حفاظت یا عملیات مرمت، دسترسی بخشی از آن ها محدود شود. پیش از سفر از میراث فرهنگی شهرستان سؤال کنید. همراه داشتن آب آشامیدنی و برنامه برگشت پیش از تاریکی، برای یک مقصد کمتر شناخته شده تصمیم مناسب تری از اتکا به خدمات نامعلوم است.

اسپی مزگت در برنامه سفر تاریخی گیلان

می توانید اسپی مزگت را محور یک روز آرام با موضوع تاریخ و فرهنگ غرب گیلان قرار دهید. به جای تلاش برای دیدن چند اثر دور از هم، مسیر را با توجه به شرایط دسترسی و نزدیک ترین شهر تنظیم کنید. اگر زمان اضافه داشتید، در مسیر رفت یا برگشت به یکی از بازارها یا مراکز فرهنگی فعال منطقه سر بزنید. گردش تاریخی خوب فقط عکس گرفتن از بنا نیست؛ زمانی برای خواندن پیشینه و توجه به جغرافیای استقرار آن لازم دارد. در صورتی که محوطه بسته بود یا راه ایمن نبود، این موضوع را بخشی از واقعیت حفاظت میراث بدانید و برنامه جایگزین داشته باشید.

برنامه سفر و اقامت

برای برنامه سفر، فاصله اقامتگاه تا مقصد و زمان رفت و برگشت را بررسی کنید. گزینه های اقامت را در اجاره ویلا در گیلان ببینید. امکانات و ظرفیت هر اقامتگاه در ویلایار درج شده است. برای سفر گروهی، ویلا های استخردار را هم مقایسه کنید. برای ادامه سفر می توانید به دیدنی های شمال سر بزنید.

پرسش های متداول اسپی مزگت

اسپی مزگت در کدام شهرستان قرار دارد؟

در محدوده دیناچالِ شهرستان رضوانشهر گیلان معرفی می شود؛ نشانی دقیق ورودی و شرایط دسترسی باید پیش از سفر کنترل شود.

آیا اسپی مزگت قطعاً آتشکده بوده است؟

خیر؛ درباره کاربری اولیه فرضیه ها و دیدگاه های پژوهشی مطرح شده اند و نباید یکی از آن ها را بدون مستندات کافی حقیقت قطعی دانست.

آیا می توان از محوطه آجر یا یادگاری برداشت؟

خیر. جابه جایی یا برداشتن اجزای محوطه تاریخی به اثر آسیب می رساند و مجاز نیست.

درباره معماری اسپی مزگت

در معرفی معماری اسپی مزگت، باید کتیبه کوفی و عناصر معماری باقی مانده را از فرضیه های مربوط به کاربری اولیه جدا کرد. راهنمای بنا در یلدامدتور به کتیبه کوفی و ایوان و راهرو های اطراف آن اشاره می کند؛ با این حال درباره نخستین کاربری بنا دیدگاه های پژوهشی متفاوتی وجود دارد و طرح آن به عنوان «آتشکده قطعی» مستند نیست.

اشتراک گذاری :

دیدگاه‌ها و نظرات خود را بنویسید

کد امنیتی
نظری یافت نشد...
همین الان نظر خودت رو ثبت کن!

موقعیت مکانی