موسیقی امیری مازندران و ساز لله‌وا؛ راهنمای شنیدن آواز طبری

امیری از مقام‌های آوازی و سازی شناخته‌شدهٔ مازندران است. در معرفی موسیقی منطقه، آواز امیری با شعرهای طبری منسوب به امیر پازواری پیوند دارد. این نسبت به سنت شعر و آواز اشاره می‌کند و به معنی قطعی بودن سرایندهٔ تک‌تک بیت‌هایی نیست که امروز خوانده می‌شوند.

عکس شاخص، نمونه‌ای موزه‌ای از نی چوبی است. در اسلایدر هم نمونه‌های موزه‌ای نی و شیوهٔ گرفتن سازهای بادی مشابه برای مقایسه با لله‌وا آمده‌اند.

نمونهٔ موزه‌ای از نی ایرانی برای مقایسه با لله‌وا

هنگام شنیدن امیری به چه توجه کنیم؟

در اجرای آوازی، کشش واژه‌ها، مکث میان عبارت‌ها و حرکت ملودی روی یک مصرع به شنونده کمک می‌کند لحن اجرا را دنبال کند. در بعضی نمونه‌ها، خواننده بیت‌ها را با عبارتی در معنای «امیر گفت» آغاز می‌کند. نسخه‌های مختلف ممکن است در واژه، لهجه و طول عبارت فرق داشته باشند. برای مقایسه، ابتدا به ملودی و سپس به تلفظ و ترتیب بیت‌ها گوش دهید.

لله‌وا چیست؟

لله‌وا ساز بادی نی‌مانند در موسیقی مازندران است. این ساز در روایت‌های محلی با زندگی چوپانی هم پیوند دارد و می‌تواند برای اجرای نغمه‌های مستقل یا همراهی با بعضی آوازهای محلی به کار رود. همراهی ساز در همهٔ اجراهای امیری الزامی نیست. اگر نمونه‌ای با لله‌وا می‌شنوید، به جایی دقت کنید که نوازنده ملودی آواز را دنبال می‌کند یا بین عبارت‌های آوازی جمله‌ای می‌نوازد.

نمای موزه‌ای از سوراخ‌های نی ایرانی

امیری و موسیقی محلی را کجا بشنویم؟

اجراهای عمومی در برنامه‌های فرهنگی یا جشنواره‌ها می‌توانند فرصتی برای شنیدن موسیقی طبری باشند. برای برنامهٔ سفر، زمان، نام نوازنده و موضوع اجرا را از برگزارکننده بپرسید. در یادداشت یا معرفی یک اجرا، نام خواننده و نوازنده، محل اجرا و نام مقام را ذکر کنید تا یک ترانهٔ دیگر مازندرانی به اشتباه امیری نامیده نشود.

تصویر نمونه از قرار گرفتن انگشتان روی یک ساز بادی نی‌مانند

نکته‌های کاربردی برای برنامه‌ریزی

پیش از انتخاب اجرا بپرسید برنامه به آواز طبری اختصاص دارد یا سازنوازی هم دارد. در اجرا به محل مکث خواننده و پاسخی که ساز به جملهٔ آواز می‌دهد گوش کنید.

برای نخستین بار چگونه به امیری گوش بدهیم؟

بار اول اجرای کوتاهی را از ابتدا تا پایان گوش کنید تا بتوانید مسیر جمله‌های آواز را دنبال کنید. در شنیدن دوم، یک مصرع را انتخاب کنید و ببینید خواننده روی کدام واژه درنگ می‌کند و کدام بخش را سریع‌تر می‌خواند. گاهی یک واژه با چند حرکت ملودی اجرا می‌شود و گاهی سکوت میان دو عبارت به اندازهٔ خود صدا به فهم جمله کمک می‌کند. اگر زبان طبری را نمی‌دانید، پس از شنیدن دربارهٔ معنی همان مصرع بپرسید و دوباره به اجرا برگردید. با دانستن معنی، تشخیص اینکه خواننده کدام بخش شعر را برجسته کرده آسان‌تر می‌شود.

کلام طبری و تفاوت روایت‌ها

اگر متن دو اجرای امیری در دسترس است، یک عبارت مشترک پیدا کنید و به تلفظ واژه‌ها، جای مکث و ترتیب خواندن آن گوش دهید. تفاوت میان دو اجرا گاهی در لهجه و گاهی در انتخاب بیت‌هاست. هنگام یادداشت‌برداری بهتر است کلمات شنیده‌شده را به همان شکل ثبت کنید و ترجمهٔ فارسی را جداگانه بیاورید. اگر واژه‌ای روشن نیست، معنی آن را از کسی که همان گویش را می‌شناسد بپرسید. آوردن نام خواننده و منطقهٔ اجرای هر نمونه، خوانندهٔ مقاله را در فهم تفاوت‌ها یاری می‌کند.

نقش لله‌وا را در کنار خواننده چگونه بشناسیم؟

اگر ساز و آواز را هم‌زمان می‌شنوید، محل ورود ساز را پیدا کنید. ممکن است نوازنده پیش از شروع شعر ملودی کوتاهی بزند، پس از مکث خواننده پاسخ دهد یا بخشی از مسیر ملودی را همراه صدا طی کند. در یک اجرای دیگر ممکن است همین مقام را بدون ساز بشنوید. این دو نمونه را کنار هم بگذارید تا روشن شود کدام جمله‌ها در هر دو نسخه شنیده می‌شوند و همراهی ساز چه تغییری در فاصلهٔ بین عبارت‌ها ایجاد می‌کند. برای دنبال کردن گفت‌وگوی ساز و آواز، گوش دادن با صدای متوسط در فضای آرام کمک می‌کند.

چطور یک اجرای محلی را برای خودمان ثبت کنیم؟

پس از اجرا چند خط بنویسید و نام مقام، نام اجراکننده‌ها، محل اجرا و نوع ساز را در آن بیاورید. اگر قطعه را در یک جشنواره شنیده‌اید، عنوان برنامه را هم ثبت کنید تا بعدها بتوانید همان اجرا را پیدا کنید. برای ضبط یا انتشار صدا ابتدا از اجراکننده و برگزارکننده اجازه بگیرید. اگر فقط چند دقیقه برای گفت‌وگو دارید، بپرسید شعر از کدام روایت آمده و در آن اجرا نوازنده چگونه جمله‌های آوازی را دنبال می‌کرد. چنین یادداشتی برای مقایسهٔ بعدی با اجرای دیگری از امیری به کار می‌آید.

انتخاب اقامتگاه برای ادامهٔ سفر

برای انتخاب محل اقامت در سفر چندروزه، زمان رفت‌وبرگشت را در نظر بگیرید. از صفحهٔ رزرو ویلا در شمال می‌توانید جست‌وجو را شروع کنید و در بخش رزرو ویلای استخردار امکانات واحدها را جداگانه بررسی کنید.

برای بخش ساحلی سفر، اجاره ویلا دریاکنار و ویلاهای اجاره‌ای خزرشهر گزینه‌های شهرکی‌اند و در صفحهٔ رزرو ویلا در بابلسر می‌توانید اقامتگاه‌های محدودهٔ شهر را هم بررسی کنید. محل دقیق ویلا را با برنامهٔ گردش خود تطبیق دهید.